Жаңа Салық кодексінің нормалары: ҚМД және «Атамекен» ҰПП өкілдерінің түсіндірулері

Жаңа Салық кодексінің нормалары: ҚМД және «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасы өкілдерінің түсіндірулері

2024 жылғы 24 мамырда «Mybuh.kz» есепшілерге арналған ауқымды форум өткізді, ол Қазақстан Республикасының жаңа Салық кодексінің нормаларын талқылауға арналды.

Форумның негізгі бөлігі – Панельдік сессия болды. Шақырылған сарапшылар басты өзекті мәселелер бойынша кәсіби пікірлерін айтты және дау тудыратын жайттарға түсініктемелер берді.

Сессияға қатысқандар:

1.         Жаныбек Нұржанов – Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитетінің төраға орынбасары

2.         Дастан Қазиев – «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасының салық салу саласындағы сарапшысы

3.         Мадия Қыржибаева – салықтық заңгер, «Jus Gentium» Халықаралық коммерциялық арбитражының төрешісі

4.         Берік Зайров – Қазақстанның тәуелсіз кәсіпкерлер одағының басқарма төрағасы

5.         Алексей Попадченко – «MyBuh» ЖШС директоры

6.         Елена Коломейцева – салық кеңесшісі және кәсіби бухгалтер

Сарапшылар не айтты, сол туралы баяндаймыз.

Жаныбек Нұржанов – Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитетінің төраға орынбасары, бірқатар өзекті сұрақтарға жауап берді.

Ең бастысы: жаңа 2025 жылғы Салық кодексі қашан қабылданып, күшіне енеді?

Жаныбек Нұржановтың айтуынша, Қазақстан Республикасының Салық кодексінің (ЖК) жобасы қарулы қазір аяқталу сатысында. Жақында Экономикалық саясат жөніндегі кеңес өтті, онда мерзімдер бекітілді: 2024 жылдың тамыз-қыркүйек айларында Мемлекеттік кірістер комитетінің өкілдері ЖК жобасымен Парламентке шығуы тиіс. 2024 жылдың маусымынан бастап Салық комитетінің алдында кодекстің нормаларын түсіндіру міндеті тұр: қабылданатын нақты нұсқалар айқындалмақ.

Сол себепті, ҚМД төрага орынбасарының айтуынша, жаңа ЖК-2025 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енуі жоспарлануда, жаңа режимдер болған жағдайда өтпелі ережелер де қарастырылатын болады. Яғни, кәсіпкерлер жаңа нормаларға бейімделуге уақыт алады.

ҚҚС ставкасының 25%-ға дейін көтерілу мәселесі де талқыланды. ОУР қолданатын компанияларды 5% өсім алаңдатады. Алайда ҚМД төраға орынбасары бизнес өкілдерін тыныштандырды. Оның айтуынша, ҚҚС 25% ставкасы туралы ұсыныс Қазақстан Республикасының Премьер-министрі жанындағы Экономикалық саясат кеңесінің алғашқы отырысында айтылған. 2024 жылғы маусымда аталмыш кеңестің екінші отырысы өтеді, онда ҚҚС ставкалары бойынша соңғы шешім қабылдануы мүмкін. Демек, 25% ставка болуы туралы мәселе әлі шешілген жоқ.

Қазіргі таңда ҚҚС ставкалары төмендегілер үшін өзгертілуі мүмкін:

• банктік секторға
• ұтыс бизнесіне
• әлеуметтік салаға (медицина, денсаулық сақтау, білім беру)

Осы салалар үшін дивиденд төлеумен 10% ставка ұсынылуда.

«Әлеуметтік салық пен міндетті әлеуметтік сақтандыру салымдарын жою жоспарда бар ма?» – деген сұрақ та көтерілді.

«Мұндай ұсыныстар бар», – деді сарапшы. «Бизнес еңбек төлеміне (ФОТ) жоғары жүктемеге қарсы. Еңбекақыдан салық сомасын есептеу үшін әртүрлі база, шектер, мәртебелер бар. Сондықтан бизнес барлық төлемді бір қорға біріктіріп, бір төлем жасауын сұрайды, кейін ол қор қаражатты өз бөлетінін қалайды. Сондықтан ФОТ бойынша мәселе әлі талқылануда. Қазіргі кезде шоттарға түрлі қорларға төлемдер төленеді, әр министрліктің бюджеттік қаражаты бар, есептері әртүрлі. Бірлік шешім әзірше жоқ. Сонымен қатар әлеуметтік салықтың алынбайтыны бюджетке түсімнің азаюын білдіреді әрі оны ҚҚС немесе ЖСН ставкаларын көбейту арқылы өтеуге тура келеді».

Қосымша салықтық жеңілдіктер енгізу немесе кем дегенде қолданыстағы жеңілдіктерді сақтау жоспарланып отыр ма деген сауал да талқыланды.

Жауап қолайсыз болды: «Мемлекеттік органдар салықтық жеңілдіктердің тиімділігін қарастыруға шақырылған. Қазір қандай да бір жеңілдік негізділігін дәлелдеу міндеті тұр, яғни ол еңбек орындарын жасау немесе жаңа өндіріс ашу нәтижесінде болуы тиіс, қарапайым маржиналдылықты арттыру үшін берілетін жеңілдіктер емес, нақты қайтарымы болуы керек».

«Біз НДС бойынша жеңілдіктер болмауы керек деп ойлаймыз. Себебі НДС төлеуші – тұтынушы, біз немесе экспорттаушы физикалық тұлғалар. Қазір НДС-тың нөлдік ставкасы сияқты преференциялар қайта қаралуда – қайсысын жеңілдік ретінде қалдыру керек» – деп атап өтті Жаныбек Нұржанов.

«Mybuh.kz» айта кетеді, жаңа ЖК жобасын әзірлеу аясында Үкімет өңдеу секторын дамытудың негізгі бағыттары мен міндеттерін белгілеген. Басымдық – шикізаттық емес жоғары өңделген өнім өндірісі. Өндірушілерге преференциялар жаңа ЖК жобасында қарастырылған.

Қазақстан өндірушілері шикізаттық емес жоғары өңделген тауарлар өндіргені жөн. Бұл жағдайда пайданың көп бөлігі елде қалады және экономика диверсификациясы артады. ЖК жобасында салық ставкалары өнімнің күрделілігіне байланысты анықталады. Егер кәсіпорын жоғары өңделген өнім шығарса, салық ставкалары төмен, шикізат шығаратын болса – ставка жоғары болады. Бұл маңызды шара өндірісті дамытуға септігін тигізеді.

2025 жылдан бастап бизнесті бөлшектеу критерийлері қандай болады деген сұраққа ҚМД төраға орынбасары атап өтті, бөлшектеу критерийлері арнайы режимдермен бірге қарастырылады. Бөлшектеу қаупі болған жағдайда салық органының бағалауы үшін негізгі принциптер енгізіледі. Мысалы, бірнеше арнайы режимді қолдануға болмайды, немесе салық органының назарын аударатын жағдай – бір бизнестік объектіде бірнеше салық төлеушінің үнемі жеңілдетілген (жеңілдетілген салық) режимін қолдануы. Немесе сол объектідегі POS-терминалдың иегері жиі өзгеруі. Қатаң критерийлер әзірге анықталған жоқ, бірақ белгілі маркерлер бар, олар инспекцияны ескертіп, егжей-тегжейлі тексеруге негіз болады.

2025 жылы жеңілдетілген салық пен бөлшек сауда салығы біріктіріле ме? – бұл сұрақ кәсіпкерлердің көпшілігі үшін өте өзекті.

Ж. Нұржанов ҚМД жоспарлары туралы түсіндірді: «Жоспарымыз жылдық 500 млн теңге кіріс. Физикалық тұлғаларға сату кезінде ставка 2%, заңды тұлғаларға сату кезінде 8%, маслихаттар тарапынан ставкаларды азайту немесе көбейтуге рұқсат жоқ. Бұл режим НДС төлеуші болмайды. Қазіргі уақытта қызметкерлер санына қарауға ұсыныс жоқ, қазір ол 50 адамға дейін шектеу бар.

Салық үшін қызметкерлер саны бойынша шек маңызды емес. Салық органдары үшін кіріс мөлшері шектеуі маңызды.

Сондай-ақ тыйым салынатын қызмет түрлерінің тізімі қарастырылып жатыр.

Бәрі әлі талқылануда. Қазіргі таңда ұсыныс – жеңілдетілген салық режимінде тек жеке кәсіпкерлер жұмыс істеуін қамтамасыз ету.»

«Самозанятых» (жеке кәсіпкер ретінде тіркелмейтіндерге) арналған салық сақтала ма?» деген сұраққа жауап берді –

«Атамекен» ҰПП салық сарапшысы Дастан Қазиев. Ол «Атамекен» және Мемлекеттік кірістер комитеті бір ауыздан келіскенін атап өтті, самозанятых табысын және жеке кәсіпкер ретінде тіркеуді анықтауда.

«Егер физикалық тұлға айына 1 250 000 теңгеге дейін табыс табады (жылына шамамен 15 000 000 теңге) және жалдамалы жұмысшысы жоқ болса, оған жеке кәсіпкер ретінде тіркелмей, ай сайынғы төлем жасауға рұқсат беріледі.

«Атамекеннің пікірінше, ставка 3% болуы керек, басқа мемлекеттік органдар 4% болуы мүмкін дейді. Төлемді банк қосымшалары арқылы немесе Мемлекеттік кірістер комитетінің мобильді қосымшасы арқылы төлеу мүмкіндігі қарастырылады» – деп мәлімдеді Дастан Қазиев.

Сондай-ақ сарапшы бұл ұсыныстар әлі жобалық болып, ЖК жобасы Парламентте қаралу барысында өзгеруі мүмкін екенін атап өтті.

Бұл функция мобильді қосымша және цифрлық платформа арқылы жүзеге асырылған.

Дұрыс салықтық сақтық шараларына қатысты «Дұрыс салықтық сақтық критерийлері қайта қарала ма?» деген сұрақ та қойылды.

ҚМД төраға орынбасары жауап бергенде: «Дұрыс салықтық сақтық – қаупінің дәрежелеріне негізделген. Жеткізушінің адалдығын тексеру. Келісімшарт жасамас бұрын әрдайым жеткізушіні тексереміз. Ұйымдастырушы ретінде СУР критерийлерін қолдану дұрыс емес. Сондықтан жаңа салық кодексінде СУР критерийлерін алып тастауды жоспарлап отырмыз. Қазір КНН бойынша қызмет түрлері әртүрлі: мысалы, құрылыс пен кен ресурстарын пайдалану бойынша әртүрлі КНН бар, оларды салыстыруға болмайды. Біз тәуекелдерді орындау жүйесіне көшуіміз керек. Қазір салықтық сақтық бойынша жоғары тәуекелге ие бизнес келісімнен бас тартады. Сондықтан бизнес-процестерді әкімшілендіруді дамыту керек.

Тәуекел ретінде, егер салық төлеуші есепті уақытында ұсынбай қалса ғана критерий өзгереді» – деп тұжырымдады Ж. Нұржанов.

Тағы бір маңызды тақырып – есепті мерзімін ұзарту, кәсіпкерлер мен бухгалтерлер «есепті мерзімдерін ұзарту туралы өтініштерді тапсырмайтын жағдай сақтала ма?» деп алаңдауда.

«Егер салық төлеуші есепті уақытында тапсырмаса, есеп нөлдік көрсеткіштермен тапсырылған болып саналады. Осылайша салық төлеушіге қателігін өзін түзетуге уақыт береміз және әкімшілік жауапкершілікті қолданбаймыз» – деп жауап берді Ж. Нұржанов.

«Салық пен әлеуметтік төлемдер бойынша қарызы бар кезде шығыс операцияларын тоқтату сақтала ма?» деген сұрақ қойылды.

«6 МРП-дан асып кеткен қарыз бойынша тәртіп өзгермек. Алдымен салық төлеушіге 45 МРП-ға дейінгі қарызы туралы ескерту беріледі. Егер асып кетсе, хабарлама жолданады, үстеме ақы есептеле бастайды. 45 МРП-дан жоғары болса, мүлікке шектеу салынады. Яғни тәртіп былайша: алдымен қарыз туралы хабарлама, одан кейін 10 күн ішінде орындамаса, қарыз сомасына тең операциялар тоқтатылады, алайда мемлекеттік бюджетке төлемдер толық қолжетімді болады.

Әлеуметтік төлемдер бойынша тоқтату шегі 6 МРП болса, салық бойынша 20 МРП» – деді ҚМД өкілі.

Жаңа Салық кодекса нормалары жөніндегі көп айлық талқылауларға қарамастан, «»Атамекен» ҰПП мен Үкімет келісіп үлгерген негізгі нормалар қайсы? Себебі құжатқа жұмыс ұзақ жүргізілуде» деген сұрақ та қойылды.

ҚМД төраға орынбасарының айтуынша, осындай нормалар бар. Мысалы, өнеркәсіп саласына импортына 0% НДС қайтару мәселесі келісілген. Шикізат әкелінген жағдайда импортқа арналған НДС төлеуді үш айға кейінге шегеру қарастырылған.

Сондай-ақ жөндеу шығындарын капитализациялау мәселесі келісілген. Яғни бизнес жөндеу шығындарын капитализациялауды немесе шегерімге жатқызуды өз бетінше шешеді.

Қазақстанда цифрлық активтердің танымалдылығы артқанымен, ҚМД өкіліне «Цифрлық активтер туралы ақпарат қай жерде жарияланады?» деген сұрақ қойылды.

Сарапшының ұсынысы бойынша, цифрлық активтер туралы мәліметтер https://token.qoldau.kz/ru/start порталында қарауға болады. Бұл қызметте CoinMarketCap ашық дереккөзі негізіндегі цифрлық активтердің құны жарияланады (www.coinmarketcap.com).

«Mybuh.kz» еске салады: цифрлық активтердің құны КМД тарапынан күнделікті жұмыс күндерінде анықталады, онда CoinMarketCap цифрлық активтер бойынша сауда жүргізеді. Құн ретінде CoinMarketCap сайтында тәуліктік орташа салмақты баға алынады.

Жұмыссыз күндерде цифрлық активтер құны алдындағы жұмыс күні анықталған құнмен есептеледі.

Маңызды: цифрлық майнингтен алынған табысты есептеу үшін цифрлық активтер құны олардың алынған күні анықталады.

Шетел валютасындағы тұрақты бағасы бар цифрлық активтер Қазақстан Ұлттық банкі курсымен бастапқы күні теңгеге ауысымдастырылады.

Осылайша, Панельдік сессияда Қазақстан кәсіпкерлері мен бухгалтерлерін толғандыратын негізгі мәселелер көтеріліп, Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитетінің төраға орынбасары Жаныбек Нұржанов пен басқа сарапшылардан тікелей жауап алынды.

Дегенмен ЖК нормалары бойынша жұмыс жалғасуда. Жаңа Салық кодексі жобасын талқылауда қатысқысы келгендер өз ұсыныстарын және ескертпелерін «Атамекен» ҰПП аймақтық палаталарына жібере алады.

Сонымен қатар ұсыныстарды Ұлттық экономика министрлігі мен ҚМД-ға, соның ішінде eOtinish қызметі арқылы жіберуге болады.