Қазақстандағы зейнетақы реформасы: жұмыс тобы қарауға кірісті

Мемлекет басшысының тапсырмаларын жүзеге асыру шеңберінде зейнетақы жүйесінің ұзақ мерзімді қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету және азаматтардың зейнетақы қамтамасыз ету деңгейін арттыру мақсатында Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі мемлекеттік органдар, сарапшылар қоғамдастығы және профильді ұйымдар өкілдерінің қатысуымен арнайы жұмыс тобын құрды. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Аскарбек Ертаев төрағалығымен зейнетақы жүйесін жетілдіру жөніндегі жұмыс тобының кеңейтілген отырысы өтті, оған сарапшылар қоғамдастығы мен үкіметтік емес сектор өкілдері қатысты. Кездесу барысында үкіметтік емес ұйымдардың өкілдері зейнетақы жүйесін жаңғыртуға арналған ұсынған тұжырымдамалық тәсілдерді егжей-тегжейлі талқылады. Отырыс қатысушылары әлеуметтік кепілдіктерге, әртүрлі азаматтар категориялары үшін төлемдердің жеткілікті деңгейін қамтамасыз ету мәселелеріне және ұзақ мерзімді демографиялық үрдістерді ескеру қажеттігіне ерекше мән берді. Топ жұмысы аясында сарапшылар мен профильді институттар жүйені жаңғыртуға бағытталған бірнеше тұжырымдамалық тәсілді ұсынды, олардың әрқайсысы жүйенің тиімділігін арттыруға бағытталған. Атап айтқанда, Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры орташа айлық табысқа, медианалық жалақыға және еңбек өтіліне негізделген әлеуметтік зейнетақы төлемдерін енгізу жүйесін ұсынды. Бұл модель жинақтаушы жүйеге тәуекелдерді азайту мен төлемдердің бірлескен және болжамды принциптерін енгізу бағытында. Белсенді жинақтаушы зейнетақы қоры 4% жұмыс берушінің жарнасын азаматтың жеке шотына, ал 1% - біріктіруші (сақтандыру) құрамдас бөлікке бағытталатын үлгіні ұсынды. Бұл шешім азаматтарға өмір бойы қаржылық қолдау көрсетуді қамтамасыз етіп, ұзақ мерзімді перспективада тұрақты төлемдерге кепілдік береді. Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты Амангельді Нұғмановтың 40 жыл міндетті еңбек өтілін зейнетақыға шығудың бір шарты ретінде белгілеу туралы ұсынысы қаралуда. Бюджеттік салада жұмыс істейтін және бұл межеден асқан азаматтар үшін зейнетақыға шығу мерзімін икемді анықтау мүмкіндігін қарастыру ұсынылады. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінде ұсынылған барлық ұсыныстар талқылау сатысында болып, қазіргі уақытта консультативтік және ұсыныстық сипатта екенін атап өтті. Министр Аскарбек Ертаевтың пікірінше, азаматтық қоғам институттарын талқылауға белсенді тарту салмақты және әлеуметтік бағытталған шешімдерді қабылдаудың міндетті шарты болып табылады. Зейнетақы жүйесін әрі қарай реформалау мәселелері бойынша соңғы шешімдер, қаржылық тұрақтылықты, әлеуметтік тиімділікті және азаматтарға ықтимал салдарын бағалауды қоса алғанда, жан-жақты жұмыс нәтижесінде қабылданатын болады. «Министрліктің басымдылығы – азаматтарға зейнетақыға шыққаннан кейінгі өмірде лайықты өмір сүру деңгейін ұзақ мерзімге қамтамасыз ете алатын тұрақты және теңдестірілген зейнетақы жүйесін қалыптастыру. Барлық ұсынылған ұсыныстар олардың қаржылық негізділігі, әлеуметтік әділеттілігі және практикалық жүзеге асырылуы тұрғысынан қаралуда», – деді Әлеуметтік қамтамасыз ету және әлеуметтік сақтандыру департаментінің директоры Данара Қайролла. Айта кету керек, Қазақстанда зейнетақы қамтамасыз ету жүйесін жетілдіруге бағытталған кешенді шаралар іске асырылуда. Мысалы, 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап базалық және біріктіруші зейнетақылар 10%-ға индексатсияланды, сонымен қатар осы жылы базалық зейнетақының максималды мөлшері күнкөріс минимумының 110%-дан 118%-не дейін арттырылды, 2027 жылы бұл көрсеткіш 120%-ға жетеді. Сонымен қатар, жұмыс берушілердің міндетті зейнетақы жарналары ставкасының кезең-кезеңімен көтерілуі жалғасуда: 2026 жылы бұл көрсеткіш қызметкер табысының 3,5%-ын құрайды, кейіннен 2028 жылға дейін 5%-ке өседі.